Antyoksydanty w kosmetykach: tokoferol, kwas ferulowy, resweratrol, zielona herbata – i te, które chronią formułę

Jedno słowo, dwie role

Utlenianie to reakcja chemiczna z tlenem, często przyspieszana przez światło, ciepło lub śladowe ilości metali. W słoiczku sprawia, że oleje jełczeją, zmienia kolor i zapach produktu i może rozkładać wrażliwe składniki. Na skórze promieniowanie UV i zanieczyszczenia powietrza wytwarzają reaktywne cząsteczki, często nazywane wolnymi rodnikami. Antyoksydanty (przeciwutleniacze) to substancje, które z nimi reagują lub przerywają zapoczątkowane przez nie reakcje łańcuchowe.

W kosmetykach przeciwutleniacze pełnią więc dwie role. Część dodaje się głównie po to, by chronić formułę – w małych ilościach. Inne promuje się jako składniki pielęgnacyjne, z deklaracjami o ochronie skóry przed stresem środowiskowym. Ta sama cząsteczka może robić jedno i drugie; różni się zwykle ilość i sposób reklamowania produktu. W bazie CosIng funkcja „antioxidant” oznacza ochronę samego produktu.

Witamina E: Tocopherol i Tocopheryl Acetate

Witamina E występuje w składach głównie jako Tocopherol (forma wolna, często mieszanina tokoferoli z olejów roślinnych) lub jako Tocopheryl Acetate (ester). Tokoferol to jeden z najczęstszych przeciwutleniaczy chroniących formułę: odrobina w oleju roślinnym czy balsamie spowalnia jełczenie. Dlatego znajdziesz go nawet w produktach, które nie reklamują witaminy E.

Octan tokoferylu jest stabilniejszy w produkcie, dlatego chętnie stosuje się go w kremach i balsamach „z witaminą E”. To, ile go przekształca się w skórze w wolny tokoferol, bywa przedmiotem dyskusji. Obie formy rozpuszczają się w tłuszczach i często łączy się je z innymi antyoksydantami.

Kwas ferulowy i związek z witaminą C

Ferulic Acid (kwas ferulowy) to roślinny związek fenolowy, występujący m.in. w ścianach komórkowych zbóż, np. w otrębach ryżowych i pszennych. W pielęgnacji stał się znany dzięki serum łączącym witaminę C (Ascorbic Acid), witaminę E (Tocopherol) i kwas ferulowy; badania laboratoryjne takich połączeń wskazywały, że kwas ferulowy pomaga stabilizować witaminy i wspiera ich działanie.

Podobnie jak witamina C, kwas ferulowy najlepiej sprawdza się w starannie opracowanych produktach, często o niskim pH i w opakowaniach ograniczających dostęp światła i powietrza. Zmiana koloru – np. serum, które z jasnożółtego robi się pomarańczowe lub brązowe – świadczy o utlenieniu. Czy produkt z tymi trzema składnikami odpowiada badanym połączeniom, zależy od stężeń, których etykieta nie podaje.

Resweratrol, zielona herbata i inne polifenole roślinne

Resweratrol to polifenol znany z winogron i czerwonego wina. Kosmetyczny resweratrol często pozyskuje się z rdestowca japońskiego (Polygonum Cuspidatum Root Extract) lub wytwarza syntetycznie. Słabo rozpuszcza się w wodzie i jest wrażliwy na światło, co utrudnia formulację. Camellia Sinensis Leaf Extract (zielona lub biała herbata) zawiera katechiny, np. EGCG, a Vitis Vinifera Seed Extract (pestki winogron) – proantocyjanidyny.

Barwne antyoksydanty łatwo rozpoznać w słoiczku: Astaxanthin, karotenoid często pozyskiwany z mikroalgi Haematococcus pluvialis, jest intensywnie czerwony, a Ubiquinone (koenzym Q10) – żółtopomarańczowy. W przypadku ekstraktów roślinnych nazwa INCI nie mówi, jak stężony jest ekstrakt ani ile zawiera aktywnych polifenoli.

Przeciwutleniacze, które chronią formułę

Wiele składów zawiera niewielkie ilości antyoksydantów, których prawie nie zauważasz: BHT (butylohydroksytoluen), Ascorbyl Palmitate (rozpuszczalna w tłuszczach forma witaminy C), Tocopherol i Rosmarinus Officinalis Leaf Extract (ekstrakt z rozmarynu), popularny w kosmetykach naturalnych. W farbach do włosów często jest Sodium Sulfite, który chroni cząsteczki barwnika.

Pośrednio wspierają je substancje chelatujące. Disodium EDTA, Tetrasodium Glutamate Diacetate czy Sodium Phytate wiążą śladowe jony metali z wody lub surowców, które inaczej przyspieszałyby utlenianie. Te składniki zwykle stoją pod koniec listy – to normalne miejsce dla pomocników chroniących formułę.

Antyoksydanty a ochrona przeciwsłoneczna

Antyoksydanty nie pochłaniają ani nie odbijają promieniowania UV tak jak filtry UV, więc nie zapewniają SPF. Krem na dzień z zieloną herbatą czy witaminą E nie jest filtrem przeciwsłonecznym, chyba że zawiera filtry UV i podaje wartość SPF.

Niektóre filtry i kremy na dzień łączą filtry UV z antyoksydantami. W takich produktach przeciwutleniacze są dodatkiem, a nie zamiennikiem; poziom ochrony przed UV określają SPF oraz logo lub informacja o ochronie UVA na opakowaniu.

Czego nie powie etykieta

Skład nie pokazuje, ile antyoksydantu zawiera produkt, czy dodano go, by chronić formułę, czy by działał na skórę, ani ile go pozostaje aktywnego po miesiącach na półce i tygodniach od otwarcia. Liczy się opakowanie: nieprzezroczyste, bezpowietrzne lub z pompką lepiej chroni wrażliwe przeciwutleniacze niż otwarty słoiczek.

Hasła „anti-pollution”, „chroni przed wolnymi rodnikami” czy „przeciwstarzeniowy” to sformułowania marki. Jeśli masz konkretne obawy związane z uszkodzeniami posłonecznymi lub zmianami na skórze, zapytaj dermatologa.