Bez zapachu czy bezzapachowy? Parfum, olejki eteryczne i nowe alergeny na etykietach UE

Dwa hasła bez definicji

Osoby, które reagują na zapachy albo po prostu ich nie lubią, szukają na opakowaniu słów „bez zapachu”, „bezzapachowy” czy „fragrance-free”. W unijnym prawie kosmetycznym żadne z tych określeń nie ma ścisłej definicji. Deklaracje muszą być prawdziwe i nie mogą wprowadzać w błąd, ale sama etykieta nie mówi, co dokładnie producent miał na myśli.

W praktyce różnica wygląda mniej więcej tak: „fragrance-free” zwykle oznacza, że nie dodano żadnego składnika po to, by produkt pachniał, a „unscented”, czyli „bezwonny”, opisuje raczej efekt – neutralny zapach. Ten efekt można uzyskać, dodając niewielką ilość kompozycji maskującej, która przykrywa zapach surowców. Dlatego lepszym przewodnikiem niż hasło jest lista INCI.

Gdzie w składzie ukrywa się zapach

Kompozycje zapachowe podaje się pod jedną nazwą INCI: Parfum (czasem też Fragrance, a dla aromatów smakowych Aroma). Jedno słowo może oznaczać kilkadziesiąt substancji, a ich skład nie musi być ujawniony.

Zapach mogą dawać też składniki, które nie nazywają się Parfum. Olejki eteryczne mają łacińskie nazwy botaniczne, np. Lavandula Angustifolia Oil, Citrus Aurantium Dulcis Peel Oil czy Mentha Piperita Oil. Pachnieć mogą również ekstrakty roślinne, hydrolaty (np. Rosa Damascena Flower Water) oraz niektóre składniki o innej głównej funkcji – choćby konserwant Benzyl Alcohol. Produkt bez „Parfum” w składzie może więc wyraźnie pachnieć.

Alergeny zapachowe – nazwy po słowie „Parfum”

Prawo UE wymaga, by określone substancje zapachowe, które u części osób wywołują alergię kontaktową, były wymienione z nazwy, jeśli przekraczają progi: 0,001% w produktach pozostających na skórze i 0,01% w produktach spłukiwanych. Stąd na końcu składu nazwy takie jak Linalool, Limonene, Citral, Geraniol, Citronellol, Coumarin, Eugenol czy Hexyl Cinnamal.

Obowiązek nie zależy od pochodzenia substancji. Linalol z olejku lawendowego trzeba wykazać tak samo jak syntetyczny. Kosmetyk pachnący wyłącznie olejkami eterycznymi, z hasłem „bez dodatku perfum”, może więc mieć w składzie kilka alergenów.

Co zmienia rozporządzenie (UE) 2023/1545

Przez lata lista alergenów do oznakowania obejmowała 26 pozycji. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 zmieniło załącznik III rozporządzenia kosmetycznego i znacznie ją rozszerzyło – o wiele kolejnych substancji zapachowych oraz niektóre ekstrakty naturalne. Progi 0,001% i 0,01% pozostały bez zmian.

Nowe zasady wchodzą etapami: produkty wprowadzane na rynek UE od 31 lipca 2026 r. muszą je spełniać, a te wprowadzone wcześniej mogą być sprzedawane do 31 lipca 2028 r. W tym czasie na półkach spotkasz stare i nowe etykiety obok siebie – dwie partie tego samego produktu mogą mieć różne listy alergenów, choć formuła się nie zmieniła.

Jak czytać skład, jeśli unikasz zapachów

Czytaj całą listę, nie tylko front. Szukaj słów Parfum, Fragrance lub Aroma; nazw botanicznych zakończonych na „Oil”, które oznaczają olejki eteryczne (często z owocni, liści lub kwiatów); oraz nazw alergenów na końcu listy. Składniki z funkcją CosIng „masking” służą do maskowania lub ograniczania zapachu.

Jeśli lekarz potwierdził u Ciebie alergię kontaktową na konkretną substancję zapachową, szukaj właśnie jej nazwy INCI. Dermatolog może ustalić takie substancje za pomocą testów płatkowych i powiedzieć, które nazwy są dla Ciebie ważne.

Czego nie powie etykieta

Etykieta wymienia alergeny tylko powyżej progów – mniejsze ilości nie muszą być podane. Nie ujawnia reszty składu kompozycji Parfum ani tego, czy składnik dodano dla zapachu, czy z innego powodu. A hasło „bez zapachu” na froncie nie zastąpi przeczytania listy INCI.

Jeśli po użyciu produktu pojawi się zaczerwienienie, świąd lub wysypka, odstaw go i porozmawiaj z farmaceutą lub lekarzem, zamiast zgadywać, który składnik zawinił.