Emulgatory w kosmetykach: co robią cetearyl alcohol, glyceryl stearate, polisorbaty i PEG
Kremy i balsamy to mieszaniny oleju i wody, które bez pomocy by się rozwarstwiły. Jak działają emulgatory, jak rozpoznać najpopularniejsze w składzie INCI i co znaczą liczby w nazwach typu PEG-100 Stearate czy Polysorbate 20.
Aktualizacja: 31 października 2026 · Recenzja: Kamil Pyziak
Po co kremom emulgatory
Olej i woda się nie mieszają – wstrząśnięte, po kilku minutach znów się rozdzielają. A jednak większość kremów, balsamów i wiele produktów myjących zawiera oba składniki: wodę dla lekkości i składników wodorozpuszczalnych, oleje dla miękkości i składników rozpuszczalnych w tłuszczach. Emulgator to cząsteczka z częścią lubiącą wodę (hydrofilową) i częścią lubiącą olej (lipofilową). Ustawia się na granicy drobnych kropelek i otaczającej je cieczy i utrzymuje mieszaninę w stabilnym stanie.
Są dwa podstawowe typy emulsji. W emulsji olej w wodzie kropelki oleju są rozproszone w wodzie – tak zbudowana jest większość balsamów i lekkich kremów, które dają świeże odczucie. W emulsji woda w oleju kropelki wody są rozproszone w oleju – takie produkty są bogatsze w odczuciu i stosuje się je np. w niektórych kremach ochronnych, cold creamach i produktach wodoodpornych. To głównie dobór emulgatora decyduje, który typ powstanie.
Cetearyl alcohol i glyceryl stearate: kręgosłup wielu kremów
Cetearyl Alcohol to mieszanina dwóch alkoholi tłuszczowych: cetylowego i stearylowego. Mimo słowa „alcohol” jest to woskowate ciało stałe, a nie wysuszający rozpuszczalnik. Sam jest słabym emulgatorem; jego główne zadanie to zagęszczanie i stabilizowanie emulsji oraz nadawanie kremom miękkiej, „poduszkowej” konsystencji. Często łączy się go z silniejszym emulgatorem, np. jako Cetearyl Alcohol z Ceteareth-20 lub z Cetearyl Glucoside.
Glyceryl Stearate to ester gliceryny i kwasu stearynowego – łagodny emulgator o charakterze bardziej olejowym, a zarazem emolient poprawiający konsystencję. Glyceryl Stearate SE („samoemulgujący”) zawiera niewielką ilość mydła, np. stearynianu sodu lub potasu, dzięki czemu sam działa jako emulgator. Klasyczna para to Glyceryl Stearate z PEG-100 Stearate.
Polisorbaty i PEG: co oznaczają liczby
Wiele emulgatorów powstaje w procesie etoksylacji, czyli przyłączania do cząsteczki tłuszczowej łańcuchów jednostek tlenku etylenu, co zwiększa jej powinowactwo do wody. W nazwach takich jak PEG-100 Stearate czy Ceteareth-20 liczba oznacza średnią liczbę jednostek tlenku etylenu: im wyższa, tym składnik lepiej rozpuszcza się w wodzie. PEG-40 Hydrogenated Castor Oil to np. typowy solubilizator, który pomaga rozpuścić kompozycję zapachową lub olejki eteryczne w wodnych tonikach.
Polisorbaty to etoksylowane estry sorbitanu i tu liczba działa inaczej: Polysorbate 20, 60 i 80 mają podobny łańcuch tlenku etylenu, a liczba wskazuje kwas tłuszczowy – laurynowy dla 20, stearynowy dla 60 i oleinowy dla 80. Polysorbate 20 często występuje w tonikach, płynach micelarnych i serum jako solubilizator, Polysorbate 60 i 80 – w kremach i balsamach.
PEG a 1,4-dioksan: o co chodzi w dyskusji
Obawy wokół PEG i innych składników etoksylowanych dotyczą zwykle 1,4-dioksanu – możliwego produktu ubocznego etoksylacji. W UE sam 1,4-dioksan jest substancją zakazaną w kosmetykach, ale rozporządzenie dopuszcza technicznie nieuniknione śladowe ilości substancji zakazanych, pod warunkiem że produkt pozostaje bezpieczny. Dostawcy surowców obniżają poziom takich zanieczyszczeń przez oczyszczanie, a ich zawartość jest elementem kontroli jakości, na której opiera się ocena bezpieczeństwa.
Składników etoksylowanych nie akceptuje wiele standardów certyfikacji kosmetyków naturalnych i ekologicznych – dlatego produkty z takimi znakami używają innych emulgatorów. To wybór wynikający z zasad przetwarzania i certyfikacji, a nie dowód, że kosmetyk z PEG jest niebezpieczny.
Alternatywy w recepturach „naturalnych”
Bez etoksylacji technolodzy sięgają po emulgatory na bazie cukrów, oliwy, kwasu cytrynowego czy lecytyny. Typowe przykłady to Cetearyl Glucoside (często z Cetearyl Alcohol), Cetearyl Olivate z Sorbitan Olivate, Glyceryl Stearate Citrate, Sucrose Stearate i Lecithin. W emulsjach woda w oleju popularne są Polyglyceryl-3 Diisostearate i inne estry poligliceryny, a w filtrach przeciwsłonecznych często pojawia się Potassium Cetyl Phosphate.
Niektóre składniki stabilizują emulsję, choć nie są emulgatorami w ścisłym sensie. Zagęstniki, np. Carbomer czy Xanthan Gum, zwiększają lepkość fazy wodnej, więc kropelki nie mogą łatwo się przemieszczać i łączyć. Dlatego wiele kremów łączy emulgator, alkohol tłuszczowy i zagęstnik.
Czego nie powie etykieta
Skład INCI nie pokazuje, które składniki tworzą gotową mieszankę emulgującą, ile jest każdego z nich ani czy krem jest emulsją olej w wodzie czy woda w oleju. Emulgatory występują zwykle w ilości kilku procent i stoją w środku listy, ale ich pozycja niewiele mówi o łagodności czy skuteczności produktu.
Emulgatory to substancje powierzchniowo czynne i niektóre osoby z bardzo wrażliwą skórą reagują na konkretne z nich. Jeśli podejrzewasz reakcję, porównaj pełne składy produktów i zapytaj dermatologa – testy płatkowe mogą pomóc ustalić faktycznego winowajcę.