Masło shea, masło kakaowe i inne masła roślinne: jak je rozpoznać w składzie INCI
Masła roślinne to tłuszcze, które w temperaturze pokojowej pozostają stałe. Jak rozpoznać shea, kakao, mango i inne masła po łacińskich nazwach INCI, co robią w recepturze i które „masła” są w rzeczywistości mieszankami.
Aktualizacja: 31 października 2026 · Recenzja: Kamil Pyziak
Co sprawia, że masło jest masłem
W kosmetyce masłem roślinnym nazywa się tłuszcz, który w temperaturze pokojowej jest stały lub półstały. Podobnie jak płynne oleje składa się głównie z triglicerydów, ale zawiera więcej nasyconych kwasów tłuszczowych, zwłaszcza stearynowego i palmitynowego, które podnoszą temperaturę topnienia. Kokos jest przypadkiem granicznym: w chłodnym pomieszczeniu jest stały, w ciepły dzień się topi, a jego nazwa INCI to Cocos Nucifera Oil.
Na skórze masła działają jako emolienty i częściowo okluzyjnie: zmiękczają, wygładzają i zostawiają film ograniczający utratę wody. W recepturze nadają konsystencję i bogactwo, dlatego znajdziesz je w masłach do ciała, pomadkach, kremach do rąk, kostkach do masażu, maskach do włosów i makijażu.
Masło shea: Butyrospermum Parkii Butter
Masło shea (karité) pochodzi z orzechów drzewa masłosza z Afryki Zachodniej i Środkowej. Botanicy nazywają dziś to drzewo zwykle Vitellaria paradoxa, ale nazwa INCI zachowała starszą formę: Butyrospermum Parkii Butter. Shea jest miękkie, łatwo topi się w kontakcie ze skórą i ma stosunkowo dużą frakcję niezmydlającą – substancje niebędące kwasami tłuszczowymi, np. estry triterpenowe. Frakcję tę sprzedaje się też osobno jako Butyrospermum Parkii Butter Unsaponifiables.
Nierafinowane shea ma kolor kości słoniowej lub żółtawy i orzechowy, lekko dymny zapach; rafinowane jest bielsze i prawie bezwonne. Po stopieniu i powolnym ostygnięciu shea może zrobić się ziarniste, bo jego tłuszcze krystalizują w różnych formach. To kwestia konsystencji, a nie zepsucia. Płynna frakcja shea to Butyrospermum Parkii Oil, a przetworzone formy to m.in. Hydrogenated Shea Butter i pochodne etoksylowane, np. PEG-75 Shea Butter Glycerides.
Masło kakaowe i jego krewni
Masło kakaowe, Theobroma Cacao Seed Butter, tłoczy się z ziaren kakaowca. W temperaturze pokojowej jest twarde i kruche, ale topi się blisko temperatury ciała – dlatego jest klasykiem pomadek, kostek do masażu i balsamów w sztyfcie. Nierafinowane pachnie czekoladą, dezodoryzowane jest neutralne.
Masło cupuaçu, Theobroma Grandiflorum Seed Butter, pochodzi z bliskiego krewnego kakaowca; jest bardziej miękkie i znane ze zdolności wiązania wody. Jako zamienniki masła kakaowego stosuje się też masło illipe (Shorea Stenoptera Seed Butter), sal (Shorea Robusta Seed Butter) i kokum (Garcinia Indica Seed Butter) – twarde i o dość neutralnym zapachu.
Mango, murumuru i inne masła
Masło mango, Mangifera Indica Seed Butter, powstaje z pestek mango. Jest bardziej miękkie od kakaowego, prawie bezwonne i lżejsze w odczuciu niż shea, dlatego chętnie trafia do kosmetyków do ciała. Masło murumuru, Astrocaryum Murumuru Seed Butter, z amazońskiej palmy, jest bogate w kwas laurynowy i mirystynowy, podobnie jak kokos, i pojawia się zwłaszcza w pielęgnacji włosów.
Schemat nazwy INCI jest zawsze ten sam: łaciński rodzaj i gatunek, część rośliny (zwykle Seed lub Kernel) i słowo Butter. Zapamiętanie nazw rodzajowych – Butyrospermum, Theobroma, Mangifera, Shorea, Astrocaryum, Garcinia – to najszybszy sposób, by wyłapać masła w długim składzie.
„Masła”, które są mieszankami
Nie wszystko, co sprzedaje się jako masło, jest naturalnie stałym tłuszczem. Nazwy w rodzaju „masło aloesowe”, „masło z awokado” czy „masło oliwkowe” często oznaczają płynny olej zagęszczony utwardzonym tłuszczem. W składzie INCI wygląda to np. tak: Persea Gratissima Oil oraz Hydrogenated Vegetable Oil. Uwodornienie (utwardzanie) przyłącza wodór do nienasyconych kwasów tłuszczowych, przez co tłuszcz staje się twardszy i stabilniejszy.
Podobnie produkt nazwany „masłem do ciała” może zawierać niewiele prawdziwego masła, a obok niego emulgatory, wodę i inne emolienty. Nazwa na froncie to marketing; skład INCI pokazuje, co naprawdę jest w środku i w przybliżeniu w jakiej kolejności.
Czego nie powie etykieta
Nazwa INCI nie mówi, czy masło jest surowe czy rafinowane, dezodoryzowane czy frakcjonowane, jak je pozyskano ani czy pochodzi ze sprawiedliwego handlu lub upraw ekologicznych. Składniki ekologiczne oznacza się zwykle gwiazdką i przypisem, ale to deklaracja certyfikacyjna, a nie część nazwy INCI.
Masła są zwykle dobrze tolerowane, ale bogate konsystencje nie każdemu odpowiadają, a to, jak produkt zachowa się na skórze skłonnej do wyprysków, zależy od całej receptury. Shea i niektóre inne masła pochodzą z orzechów lub nasion – jeśli masz alergię pokarmową, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy takie kosmetyki są dla ciebie odpowiednie.