Skład pasty do zębów: fluor, hydroksyapatyt, SLS i substancje ścierne
Na etykiecie pasty do zębów są substancje ścierne, środki pieniące, humektanty, aromat i często składnik aktywny, np. fluor lub hydroksyapatyt. Jak to czytać, co mówią przepisy UE i dlaczego pytania o zęby należy kierować do dentysty.
Aktualizacja: 31 października 2026 · Recenzja: Kamil Pyziak
Kosmetyk czy lek?
W UE większość past do zębów i płynów do płukania jamy ustnej to kosmetyki: rozporządzenie kosmetyczne wprost obejmuje produkty stosowane na zęby i błony śluzowe jamy ustnej w celu ich oczyszczania, ochrony i utrzymania w dobrym stanie. Dlatego mają pełny skład INCI, tak jak szampon. Produkt przedstawiany jako leczący lub zapobiegający chorobie może natomiast podlegać prawu farmaceutycznemu, a granicę w konkretnych przypadkach wyznaczają organy krajowe.
Ten poradnik wyjaśnia, czym są składniki i co mówią przepisy. Nie zastąpi porady dentysty, który dobierze pastę i sposób szczotkowania do twoich zębów lub zębów twojego dziecka.
Fluor: najlepiej udokumentowany składnik aktywny
Fluor to składnik aktywny większości past. W składzie INCI znajdziesz go jako Sodium Fluoride, Sodium Monofluorophosphate, Stannous Fluoride lub fluorki aminowe, np. Olaflur. Jego rolę w ochronie przed próchnicą potwierdza bardzo duża liczba badań, dlatego organizacje stomatologiczne powszechnie zalecają pasty z fluorem.
Związki fluoru wymienia załącznik III rozporządzenia kosmetycznego: w produktach do higieny jamy ustnej łączna zawartość fluoru nie może przekraczać 0,15%. Pasty z górnego zakresu muszą zawierać określone ostrzeżenie dotyczące stosowania u dzieci, chyba że oznaczono je jako nieprzeznaczone dla dzieci. Na opakowaniach zawartość często podaje się w ppm (częściach na milion); 1000 ppm to 0,1%. To, jakie stężenie jest odpowiednie dla danej osoby, warto ustalić z dentystą.
Hydroksyapatyt: alternatywa bez fluoru
Hydroxyapatite to fosforan wapnia, minerał bardzo bliski głównemu minerałowi szkliwa. W pastach pełni rolę łagodnego środka czyszczącego i pojawia się w produktach reklamowanych jako bez fluoru – z założeniem, że może osadzać się na powierzchni zęba. Badań nad jego działaniem przybywa, ale jest ich mniej niż w przypadku fluoru.
Hydroksyapatyt często stosuje się w formie nano. W UE składniki w postaci nanomateriału oznacza się w składzie dopiskiem „(nano)” po nazwie. Nanohydroksyapatyt został oceniony przez SCCS i wpisany do załącznika III z maksymalnymi stężeniami dla past do zębów i płynów do płukania jamy ustnej (rozporządzenie (UE) 2024/858).
Środki pieniące: SLS i alternatywy
Sodium Lauryl Sulfate (SLS) sprawia, że pasta się pieni i łatwiej rozprowadza w jamie ustnej. Część osób skłonnych do nawracających aft wybiera pasty bez SLS; badania, czy to pomaga, dały niejednoznaczne wyniki. Przy częstych aftach przyczynę powinien ocenić dentysta lub lekarz.
Pasty bez SLS zawierają inne środki powierzchniowo czynne, np. Cocamidopropyl Betaine, Sodium Methyl Cocoyl Taurate czy Sodium Lauroyl Sarcosinate, albo pienią się bardzo słabo. Mniej piany nie znaczy gorszego czyszczenia – większość mechanicznej pracy wykonuje samo szczotkowanie.
Substancje ścierne i reszta receptury
Łagodne substancje ścierne pomagają usuwać płytkę i powierzchowne przebarwienia. Najczęstsze to Hydrated Silica, Calcium Carbonate, Dicalcium Phosphate, Sodium Bicarbonate, Alumina i Perlite. Ścieralność pasty zależy od rodzaju, wielkości i ilości cząstek; często wyraża się ją wskaźnikiem RDA, którego w UE nie trzeba podawać na opakowaniu. Pasty wybielające mogą zawierać bardziej ścierne drobinki lub działać inaczej. Nadtlenek wodoru w produktach do jamy ustnej sprzedawanych konsumentom jest ograniczony do niskich stężeń; wyższe, do wybielania zębów, są w UE zarezerwowane dla lekarzy dentystów.
Dalej w składzie zwykle są humektanty chroniące pastę przed wysychaniem (Sorbitol, Glycerin), zagęstniki (Cellulose Gum, Xanthan Gum), substancje słodzące (Sodium Saccharin, Xylitol), aromat deklarowany jako Aroma, a czasem Zinc Citrate lub Potassium Nitrate w produktach do szczególnych potrzeb. Charcoal Powder pojawia się w czarnych pastach; dowody na jego korzyści są ograniczone, a pytania o ścieralność – częste.
Czego nie powie etykieta
Skład INCI nie podaje dokładnego stężenia fluoru (chyba że producent doda je w ppm), ścieralności pasty ani tego, czy deklaracje na opakowaniu zostały zbadane. Nie powie też, która pasta pasuje do twoich zębów, dziąseł czy nadwrażliwości.
Pasty do zębów nie należy połykać. Pytania o fluor u dzieci, nadwrażliwość zębów, krwawiące dziąsła czy afty kieruj do dentysty lub lekarza, a nie do listy składników.