Exfoliërende enzymen en mechanische scrubs: papaïne, bromelaïne en scrubdeeltjes na het verbod op microbeads

Drie manieren om te exfoliëren

Exfoliëren betekent de huid helpen de dode cellen op haar oppervlak af te stoten. Cosmetica doen dat op drie hoofdmanieren: chemisch met zuren zoals AHA’s, BHA en PHA’s, enzymatisch met proteolytische (eiwitsplitsende) enzymen, en mechanisch met deeltjes of hulpmiddelen die cellen wegschuren. Zuren worden in een aparte gids behandeld; deze gaat over enzymen en scrubs.

Enzymen en scrubs worden vaak aangeprezen als mildere of “natuurlijkere” alternatieven voor zuren. Of een product mild is, hangt af van de formule, de concentratie en hoe vaak en hoe hard het wordt gebruikt, niet van de categorie alleen.

Papaïne, bromelaïne en subtilisine

Papaïne komt uit papaja (Carica papaya) en bromelaïne uit ananas. Het zijn allebei proteasen: enzymen die eiwitten afbreken. Op de huid worden ze gebruikt om de eiwitbindingen los te maken die dode cellen bij elkaar houden, zodat het oppervlak gladder oogt. Subtilisine is een protease dat wordt geproduceerd door bacteriën van het geslacht Bacillus en wordt ook in cosmetica gebruikt en, op grotere schaal, in wasmiddelen.

Zoek op een INCI-lijst naar Papain, Bromelain, Subtilisin of de algemene term Protease. Wees voorzichtig met vruchtenextracten: Carica Papaya Fruit Extract of Ananas Sativus Fruit Extract kunnen enige enzymactiviteit hebben, maar een extract is niet hetzelfde als een gezuiverd, gestandaardiseerd enzym, en het etiket vertelt je niet hoe actief het is.

Enzympeelings in de praktijk

Enzymen zijn eiwitten en daarom gevoelig voor warmte, pH en water. Daarom worden ze vaak als poeder verkocht – enzymwasproducten of poederexfolianten – die je vlak voor gebruik activeert door ze met water te mengen, of in formules die zijn ontworpen om hun activiteit te beschermen. Een product dat slecht of te lang is bewaard, kan eenvoudigweg zijn effect verliezen.

Omdat enzymen eiwitten zijn, kunnen ze sensibiliserend werken, en het inademen van enzymstof is een bekend beroepsrisico in industrieën die ermee werken. Voor consumenten betekent dit vooral dat je poederproducten volgens de aanwijzingen gebruikt, geen poederwolken veroorzaakt en stopt als de huid reageert.

Mechanische scrubs: wat de plastic microbeads heeft vervangen

Jarenlang waren veel gezichts- en lichaamsscrubs afhankelijk van plastic microbeads, vaak Polyethylene. Onder de EU-beperking voor opzettelijk toegevoegde microplastics (Verordening (EU) 2023/2055) waren synthetische polymere microdeeltjes die als microbeads in producten die worden afgespoeld werden gebruikt om te exfoliëren of te reinigen de eerste groep die werd verboden, vanaf 17 oktober 2023. Onze gids over microplastics legt de bredere beperking uit.

Tegenwoordig zie je in plaats daarvan natuurlijke of minerale deeltjes: Juglans Regia Shell Powder (walnotendop), Prunus Armeniaca Seed Powder (abrikozenpit), Oryza Sativa Powder (rijst), Coffea Arabica Seed Powder (koffie), Sucrose (suiker), Sodium Chloride (zout), Pumice, Hydrated Silica of Silica, en Cellulose. Jojoba Esters worden vaak geleverd als kleine, ronde, wasachtige bolletjes die op de huid smelten of zacht worden.

Mild of agressief: wat het verschil maakt

Bij scrubs doen de grootte, vorm en hardheid van de deeltjes ertoe. Ronde bolletjes en fijne, zachte deeltjes gelden over het algemeen als milder dan onregelmatige, scherpe fragmenten van gemalen doppen of pitten. Suiker en zout lossen op terwijl je masseert, wat beperkt hoe lang ze schuren. Druk en frequentie zijn net zo belangrijk als het ingrediënt: elke dag hard wrijven kan zelfs met een mild product irriteren.

Wie meerdere exfoliërende producten combineert – een enzympoeder, een zure toner en een korrelige scrub – verhoogt het risico op irritatie. Exfolianten worden over het algemeen afgeraden op een geïrriteerde, verbrande of beschadigde huid. Heb je een huidaandoening zoals acne, rosacea of eczeem, vraag dan een dermatoloog welke vorm van exfoliatie, als die er al is, geschikt is.

Wat het etiket je niet vertelt

De INCI-lijst verraadt niet de activiteit van een enzym, of het op het moment van gebruik nog actief is, of de grootte, vorm en hardheid van scrubdeeltjes. Twee producten met Juglans Regia Shell Powder kunnen heel verschillend aanvoelen, afhankelijk van hoe fijn de doppen zijn gemalen.

Woorden als “mild”, “enzympeeling” of “micro-exfoliërend” zijn marketingomschrijvingen. Test een nieuwe exfoliant eerst op een klein stukje huid, volg de aanwijzingen over de frequentie en onthoud dat een geëxfolieerde huid gevoeliger kan zijn voor de zon.