Ingrediënten van haarverf uitgelegd: PPD, toluene-2,5-diamine, resorcinol en de waarschuwingen op de doos

Hoe permanente haarkleuring werkt

De meeste haarverven uit de doos en salonkleuringen die een blijvend, grijsdekkend resultaat beloven, zijn oxidatieve kleurstoffen. De kleurtube bevat geen kant-en-klare kleurstof. Er zitten kleine, bijna kleurloze moleculen in die pas kleur krijgen als ze reageren met een oxidatiemiddel – daarom meng je vlak voor gebruik twee componenten: een kleurcrème of -gel en een ontwikkelaar.

Een alkalisch middel laat het haar opzwellen, zodat de kleine moleculen naar binnen kunnen. De ontwikkelaar, meestal waterstofperoxide, start een reactie waarbij deze moleculen zich verbinden tot grotere gekleurde moleculen. Zodra die in het haar zijn gevormd, zijn ze te groot om makkelijk uit te wassen. Dezelfde peroxide maakt ook het natuurlijke pigment in zekere mate lichter; zo kan een haarverf lichter uitvallen dan je uitgangskleur.

Voorlopers: PPD en toluene-2,5-diamine

De moleculen die de reactie aandrijven, heten voorlopers of primaire intermediairen. De bekendste is p-Phenylenediamine, vaak afgekort tot PPD, dat vooral wordt gebruikt voor donkere en natuurlijke tinten. De naaste verwant Toluene-2,5-Diamine (ook als Toluene-2,5-Diamine Sulfate) wordt zeer veel gebruikt in producten die in Europa worden verkocht. Andere namen in deze groep zijn onder meer p-Aminophenol, Hydroxyethyl-p-Phenylenediamine Sulfate en 2-Methoxymethyl-p-Phenylenediamine.

Deze stoffen zijn bekende huidsensibilisatoren: bij sommige mensen kan herhaald contact tot een contactallergie leiden. Wie voor een van deze stoffen allergisch is, kan ook reageren op chemisch verwante stoffen. Dat is de belangrijkste reden waarom oxidatieve haarverven tot de strengst gereguleerde cosmetische producten behoren en lange waarschuwingen dragen.

Koppelaars: resorcinol en verwanten

Voorlopers op zichzelf zouden een beperkt kleurenpalet opleveren. Koppelaars reageren ermee en verfijnen de tint. Typische INCI-namen zijn Resorcinol, 2-Methylresorcinol, m-Aminophenol, 4-Amino-2-Hydroxytoluene, 2,4-Diaminophenoxyethanol HCl en 1-Naphthol. Eén tint combineert meestal meerdere voorlopers en koppelaars, dus twee tinten van hetzelfde merk kunnen behoorlijk verschillende ingrediëntenlijsten hebben.

Resorcinol is een van de meest gebruikte koppelaars, en producten die het bevatten, dragen een specifieke vermelding op het etiket. In de EU zijn haarkleurstoffen alleen toegestaan als ze in de bijlagen van de Cosmeticaverordening staan, met maximale concentraties die verwijzen naar het mengsel dat na het mengen op het haar wordt aangebracht.

Ontwikkelaar, ammoniak en “ammoniakvrij”

De ontwikkelaar is een gestabiliseerde oplossing of crème van Hydrogen Peroxide. De sterkte wordt aangegeven als percentage of in “volumes”: 3% komt overeen met ongeveer 10 volumes, 6% met 20, 9% met 30 en 12% met 40. Hogere sterktes maken lichter. Haarverf uit de doos wordt geleverd met een bijpassende ontwikkelaar; bij professionele producten kiest de kapper.

Het alkalische middel is traditioneel Ammonia, dat een sterke geur heeft. “Ammoniakvrije” haarverven gebruiken in plaats daarvan meestal Ethanolamine (monoethanolamine). Dat verandert de geur en de manier waarop het product werkt, maar een ammoniakvrije permanente kleuring steunt nog steeds op hetzelfde soort voorlopers en koppelaars. Je ziet ook hulpstoffen zoals Sodium Sulfite of Ascorbic Acid, die de kleurstofmoleculen beschermen tegen oxidatie in de tube, en chelaatvormers zoals Disodium EDTA.

Semipermanente kleuringen, directe kleurstoffen en henna

Niet-oxidatieve of directe kleurstoffen zijn al gekleurd. Ze zitten vooral op en net onder het oppervlak van het haar en vervagen na een aantal wasbeurten. Hun INCI-namen zien er anders uit: HC Blue No. 2, HC Yellow No. 2, Basic Red 51, Basic Blue 99 en vergelijkbare. Houd er rekening mee dat “demi-permanente” of “toon-op-toon”-producten nog steeds oxidatieve kleurstoffen met een mildere ontwikkelaar kunnen zijn, dus de ingrediëntenlijst is belangrijker dan de naam op de voorkant.

Henna komt uit de bladeren van Lawsonia inermis en geeft oranjerode tinten. In producten die als “zwarte henna” voor tijdelijke huidtatoeages worden verkocht, vaak buiten de EU, is PPD aangetroffen. Daarom noemen de EU-waarschuwingen op haarverf tatoeages met zwarte henna.

De waarschuwingen op de doos

In de EU moeten haarverven met deze stoffen verplichte waarschuwingen dragen. Daartoe behoren vermeldingen dat haarkleurmiddelen ernstige allergische reacties kunnen veroorzaken, dat de gebruiksaanwijzing moet worden gelezen en opgevolgd, dat het product niet bedoeld is voor personen jonger dan 16 jaar en dat tijdelijke tatoeages met zwarte henna het risico op allergie kunnen verhogen. Ze noemen ook situaties waarin je je haar niet moet kleuren, bijvoorbeeld na een eerdere reactie op een haarverf of op een tatoeage met zwarte henna, of als de hoofdhuid geïrriteerd of beschadigd is. Etiketten vermelden ook welke kleurstoffen het product bevat en zeggen dat je geschikte handschoenen moet dragen.

Veel fabrikanten schrijven voor dat je een allergietest doet, doorgaans 48 uur vóór elke kleuring, ook bij een bekend product. Volg de bijsluiter van het specifieke product precies. Heb je vragen over je eigen risico, of merk je tijdens of na het kleuren een reactie op, neem dan contact op met een arts of apotheker.

Wat het etiket je niet vertelt

De INCI-lijst laat zien welke voorlopers en koppelaars in een tint zitten, maar niet hun hoeveelheden of de kleur die op je haar zal ontstaan. Een claim als “PPD-vrij” zegt alleen dat één stof ontbreekt; het product kan toluene-2,5-diamine of andere voorlopers bevatten. Woorden als “natuurlijk” of “mild” op de doos zeggen niets over het allergene potentieel.

Salonkleuringen worden gemengd uit professionele producten waarvan je de doos misschien nooit ziet. Vind je ingrediënten belangrijk, vraag je kapper dan vóór de afspraak naar de productnaam of de INCI-lijst.