Microplastics in cosmetica: de EU-beperking voor synthetische polymere microdeeltjes uitgelegd
Sinds 2023 beperkt de EU opzettelijk toegevoegde synthetische polymere microdeeltjes, ook in cosmetica. Wat de regel omvat, waarom hij gefaseerd geldt en waarom je aan een INCI-lijst alleen niet kunt zien of een product microplastics bevat.
Bijgewerkt: 6 november 2026 · Gecontroleerd door: Kamil Pyziak
Van microbeads naar een brede EU-beperking
Jarenlang werden piepkleine plastic bolletjes in scrubs en douchegels gebruikt om te exfoliëren. Bezorgdheid over het vrijkomen ervan in afvalwater en het milieu bracht veel fabrikanten ertoe ze vrijwillig uit te faseren. De EU ging daarna verder: Verordening (EU) 2023/2055 van de Commissie, vastgesteld in het kader van de chemicaliënwetgeving REACH, beperkt synthetische polymere microdeeltjes die opzettelijk aan producten worden toegevoegd – niet alleen in cosmetica, maar ook in wasmiddelen, speelgoed, sportvelden en veel andere toepassingen.
De beperking is in oktober 2023 in werking getreden. Ze maakt geen deel uit van de Cosmeticaverordening zelf, maar geldt wel voor cosmetische producten die op de EU-markt worden gebracht.
Wat telt als een “synthetisch polymeer microdeeltje”
Eenvoudig gezegd richt de beperking zich op zeer kleine, vaste deeltjes van synthetische polymeren die niet in water oplossen en niet gemakkelijk afbreken. Zulke deeltjes blijven in het milieu achter zodra ze zijn vrijgekomen.
De definitie bevat belangrijke uitzonderingen. Natuurlijke polymeren die niet chemisch zijn gemodificeerd, polymeren die volgens de criteria van de verordening biologisch afbreekbaar of in water oplosbaar zijn, en bepaalde andere gevallen vallen buiten de reikwijdte. Daarom worden veel polymeren die in cosmetica worden gebruikt niet getroffen: of een polymeer eronder valt, hangt af van zijn vorm en eigenschappen, niet alleen van het feit dat het een polymeer is.
Een gefaseerde tijdlijn
De beperking geldt in fasen. Sommige toepassingen, zoals microbeads die om te exfoliëren of te reinigen in producten die worden afgespoeld worden gebruikt, en losse plastic glitter, werden vanaf het begin getroffen. Voor andere cosmetische toepassingen stelt de verordening overgangsperiodes van meerdere jaren vast, zodat fabrikanten tijd hebben om hun formules aan te passen.
Producten die worden afgespoeld, hebben kortere overgangsperiodes dan leave-onproducten, en de langste periodes gelden voor make-up-, lip- en nagelproducten, waarvoor het vinden van alternatieven als het moeilijkst wordt beschouwd. Voor sommige van deze producten gelden tijdens de overgang informatieverplichtingen. De exacte data staan in de verordening.
Namen van ingrediënten die je kunt tegenkomen
Polymeren die in cosmetica als vaste deeltjes kunnen worden gebruikt, zijn onder meer Polyethylene, Nylon-12, Polymethyl Methacrylate, Polypropylene en sommige acrylaatpolymeren zoals Acrylates Copolymer of Acrylates Crosspolymer. Plastic glitter is vaak gebaseerd op Polyethylene Terephthalate. Ze werden gebruikt om te exfoliëren, als vulstof voor een soft-focuseffect, voor de textuur of voor glans.
Veel andere polymeren, bijvoorbeeld verdikkingsmiddelen zoals Carbomer of Acrylates/C10-30 Alkyl Acrylate Crosspolymer, zijn gedispergeerd, gezwollen of opgelost in de formule en dienen een heel ander doel. Of een bepaalde kwaliteit aan de definitie van een microdeeltje voldoet, is een technische vraag. Alternatieven die formuleerders gebruiken, zijn onder meer Silica, Cellulose, zetmeel, effectpigmenten op minerale basis zoals Synthetic Fluorphlogopite en gemalen plantaardig materiaal.
Claims zoals “microplasticvrij”
Etiketten als “microplasticvrij” of “zonder microbeads” zijn vrijwillige claims. Ze moeten waarheidsgetrouw zijn en mogen niet misleiden, maar ze kunnen op verschillende definities zijn gebaseerd – sommige merken hanteren een ruimer begrip van “microplastics” dan de EU-beperking, andere een enger.
Vind je het onderwerp belangrijk, kijk dan zowel naar de claim als naar de INCI-lijst, en controleer of het merk uitlegt welke definitie het gebruikt.
Wat het etiket je niet vertelt
Een INCI-naam identificeert de chemische stof, niet de fysieke vorm ervan. De lijst laat niet zien of een polymeer als vaste deeltjes aanwezig is, hoe groot die zijn of of die kwaliteit oplosbaar of biologisch afbreekbaar is – precies de eigenschappen die bepalen of de EU-beperking van toepassing is.
Polymeren kunnen ook in kleine hoeveelheden aanwezig zijn als coating of drager in andere grondstoffen, bijvoorbeeld op pigmenten. Een polymeernaam op een etiket is dus een reden om beter te kijken, geen bewijs dat een product microplastics bevat – en het ontbreken van bekende namen is geen bewijs van het tegendeel.