Probiotica, prebiotica en ferments in cosmetica: wat Lactobacillus Ferment en Bifida Ferment Lysate betekenen

Het huidmicrobioom en de marketing eromheen

De huid is de thuisbasis van een grote gemeenschap van micro-organismen – bacteriën, gisten en andere – die vaak het huidmicrobioom wordt genoemd. Het onderzoek naar hoe deze gemeenschap samenhangt met de conditie van de huid is snel gegroeid, en cosmetica zijn gevolgd met claims als “probiotisch”, “microbioomvriendelijk” of “brengt de huidflora in balans”.

Geen van deze uitdrukkingen is een wettelijk gedefinieerde categorie in de EU-cosmeticawetgeving. Zoals alle claims moeten ze waarheidsgetrouw en onderbouwd zijn, maar hun precieze betekenis hangt af van het merk. De INCI-lijst is de beste manier om te zien wat voor ingrediënt er werkelijk achter zit.

“Probiotisch” betekent zelden levend

In de voeding zijn probiotica levende micro-organismen. De meeste cosmetica zijn er echter juist op ontworpen om de groei van microben te voorkomen: producten op waterbasis bevatten conserveermiddelen, en een stabiele crème vol levende bacteriën zou daar moeilijk mee te verenigen zijn. Daarom zijn verreweg de meeste “probiotische” cosmetische ingrediënten geen levende organismen.

In plaats daarvan zijn het producten van micro-organismen: ferments (wat een cultuur tijdens de fermentatie produceert), lysaten (microbiële cellen die zijn opengebroken) of filtraten (de vloeistof die overblijft nadat de micro-organismen zijn verwijderd). Sommige bronnen noemen deze niet-levende ingrediënten “postbiotica”. Producten die claimen levende culturen te bevatten, bestaan wel, maar zijn een uitzondering en vereisen meestal een speciale formulering.

Zo lees je namen van ferments

INCI-namen voor deze ingrediënten volgen een patroon: het micro-organisme, soms het materiaal waarop het is gekweekt, dan Ferment, vaak gevolgd door Lysate, Filtrate of Extract. Lactobacillus Ferment en Lactobacillus Ferment Lysate komen van melkzuurbacteriën. Bifida Ferment Lysate komt van bifidobacteriën. Lactococcus Ferment Lysate en Streptococcus Thermophilus Ferment zijn andere bacteriële voorbeelden.

Ferments van gisten en schimmels komen net zo vaak voor. Saccharomyces Ferment Filtrate is gebaseerd op gist, en Galactomyces Ferment Filtrate – bekend van veel “essence”-producten – komt van een gistachtige schimmel. Een naam vertelt je het organisme en het type preparaat, maar niet de stam, het proces of de concentratie.

Gefermenteerde plantenextracten

Veel ingrediënten combineren een micro-organisme met een plant: het plantaardige materiaal wordt gefermenteerd en het resultaat wordt gefilterd. Namen als Lactobacillus/Soybean Ferment Extract of Rice Ferment Filtrate (Sake) volgen deze logica. Fermentatie kan de samenstelling van het uitgangsmateriaal veranderen, bijvoorbeeld door suikers en eiwitten af te breken tot kleinere moleculen of door organische zuren te produceren.

Gefermenteerde extracten zijn vooral populair in Koreaanse en Japanse huidverzorging. Of een gefermenteerde versie van een plant in een cosmetisch product anders presteert dan een ongefermenteerde, hangt af van het specifieke ingrediënt; algemene uitspraken als “fermentatie maakt ingrediënten effectiever” zijn niet aan het etiket te controleren.

Prebiotica: voeding voor microben

In de voeding zijn prebiotica stoffen die nuttige micro-organismen voeden. In cosmetica wordt de term gebruikt voor ingrediënten die een evenwichtige huidflora zouden ondersteunen, meestal suikers en suikerketens. Voorbeelden zijn Inulin (vaak uit cichorei), Alpha-Glucan Oligosaccharide, Fructooligosaccharides en het suikercomplex Xylitylglucoside (vaak met Anhydroxylitol en Xylitol).

Veel van deze ingrediënten zijn ook humectanten: ze binden water en dragen bij aan het gevoel van een product. Het bewijs voor hun effect op het huidmicrobioom komt grotendeels uit studies van ingrediëntenleveranciers, dus “prebiotisch” lees je het best als een beschrijving van de beoogde rol en niet als een bewezen resultaat voor elk product.

Ferments en conservering

Sommige ferment-filtraten, bijvoorbeeld Leuconostoc/Radish Root Ferment Filtrate, worden door leveranciers aangeboden vanwege hun antimicrobiële eigenschappen en verschijnen in producten die worden aangeprezen met “natuurlijke conservering”. In de EU mogen echter alleen stoffen uit bijlage V van de Cosmeticaverordening als conserveermiddel worden gebruikt. Ferments worden meestal met andere functies vermeld, zoals huidverzorging, en producten die ze gebruiken, combineren ze vaak met andere ingrediënten die de formule helpen beschermen.

Welk systeem er ook wordt gebruikt, een product moet de conserveringstests van de fabrikant doorstaan om gedurende de hele houdbaarheid veilig te zijn. Het symbool voor de houdbaarheid na opening op de verpakking blijft gelden.

Wat het etiket je niet vertelt

De INCI-naam verraadt niet de stam van het micro-organisme, of er nog cellen leven, hoe het ferment is verwerkt of hoeveel ervan een product bevat. Een ferment aan het eind van een lange lijst kan in een zeer kleine hoeveelheid aanwezig zijn. Het etiket kan je ook niet vertellen of het product een meetbaar effect heeft op je huidmicrobioom.

Vermijd je bepaalde grondstoffen om voedings-, religieuze of ethische redenen, houd er dan rekening mee dat sommige ferments worden gekweekt op melk, soja of andere substraten die maar soms in de naam verschijnen. Vraag bij huidaandoeningen zoals acne, rosacea of eczeem een apotheker of dermatoloog om advies in plaats van te vertrouwen op een “probiotische” claim.